کلمه سازی را می توان آغاز مرحله نوشتن فعّال ، دانست. با تمرینات کلمه سازی ، دانش آموز را تا حد زیادی با ساختار درونی کلمه ها آشنا می کنیم. این آشنایی باعث می شود، دانش آموزان با شناخت بهتر از کلمه ها ، در خواندن املا و جمله سازی موفّق تر عمل نمایند. در تمرینات کلمه سازی از شیوه های زیر می توان سود جست.

     1- نقش حروف در ساخت کلمه:

     الف) گفتن و نوشتن کلماتی مانند : شهر، گل، میوه، حیوان، غذا، رنگ، نام پسر، نام دختر و . . .  که با حروف خاصی شروع یا ختم می شود. در جدولی دو بعدی در ردیف بالا کلمات ذکر شده و در اولین ستون سمت راست حروف الفبا را نوشت؛ سپس جدول را کامل کنند جهت مهارت نوشتن، و خواندن کلمات و گسترش دایره واژگانی جهت تقویت مهارت خواندن.

      ب)تمرین وارونه کردن کلمات: سرد : درس - کاخ : خاک - و . . .

     2- تمرینات ویژه ی ساخت صرفی کلمه :

     الف) مفرد و جمع :  کتاب : کتاب ها  - مرد : مردان و . .  .

     ب) پیشوند ها و پسوندها : درد: دردناک - ورزش : ورزشی  و . . .

     ج) نشانه های منفی ساز: می روم : نمی روم   - هوش : بی هوش  و . . .

     د) هم خانوادگی : علم : تعلیم ، معلّم  و ...

     هـ) ضمایر : کتاب من : کتابم   و . . .

     و) ساخت قیدی : زود : بزودی - فوری : فوراً  و . . . 

     ز) حالت اضافه ( مضاف و مضاف الیه ):

     به کلمات زیر کلمه « من » اضافه کنید: دندان : دندانِ من - پا: پایِ من

     3- روابط معنایی کلمات :

     الف) تضاد معنایی :  سرد : گرم  - زود : دیر  و . . . 

     ب) ترادف ( هم معنایی ) :  پند : نصیحت  -  آغوش : بغل

     ج) حوزه معنایی :  پدر : پسر   روباه : خروس  و . . .

منبع : کتاب معلم(راهنمای تدریس) فارسی سوم دبستان